Category Archives: Verhip een Strip

Verhip een Strip: Stijlstudies in zwarte humor

Afgelopen week was het Boekenweek. Thema dit jaar was ‘Curriculum Vitae – geschreven portretten’. Uit diverse media maakte ik op dat strips dit jaar, als (auto)biografisch medium bij uitstek, ten minste eens aandacht kreeg tussen alle ‘normale’ schrijvers. Dat mag ook wel met een geweldige striptraditie in Nederland voor met name autobio verhalen, zoals Barbara Stok, Maaike Hartjes, Michiel van der Pol en de jonkies als Flo en Ype + Willem. Van die laatste twee verschenen vlak voor de Boekenweek nieuwe boekjes (goed getimed?). Van Flo ‘De Dagelijkse Dingen’, van Ype + Willem ‘Twee onder één kap’, een aaneenschakeling van gagstrips over het kopen van een huis. Maar omdat ik recentelijk al uitgebreid over deze drie stripmakers heb geschreven nu een ander boek, dat prima in het thema van de boekenpromotieweek had gepast, ware het niet dat het geen Nederlandse strip is.

Alweer een tijdje geleden verscheen namelijk een mooie nieuwe uitgave van een van de grootste namen in de Amerikaanse graphic novelscene, Daniel Clowes. Hij is een persoonlijke favoriet en ook bij een groter publiek bekend, vooral vanwege zijn strip Ghostworld, die geweldig is verfilmd met Thora Birch, Scarlett Johansson en Steve Buscemi in de hoofdrollen. Ook zijn script Art School Confidential was te zien op het witte doek, maar verscheen daarentegen niet in stripvorm, maar alleen als boek.

De strips van Clowes hebben allemaal een vreemd, dreigend, filmisch sfeertje, dat een beetje tegen de films van Twin Peaks-regisseur David Lynch aanhijgt. In het nieuwste boek van Clowes, getiteld Wilson, is die sfeer van ‘er staat iets op barsten’ minder duidelijk aanwezig, maar zoekt hij meer de kant van zwarte humor op.

Als je de eerste pagina’s van het boek in je opneemt, raak je in verwarring. Clowes maakt steeds paginalange strips met kop en staart. Vaak met een wrange clou. Hoofdpersoon is in alle gevallen een middelbare man met baard en bril, type vrijgezel. Dat is Wilson. Iedere pagina wordt in een andere stijl getekend en dat zet je op het verkeerde been. Dan weer is het vrij realistisch, dan weer in een fiftiesstijl en geheel in blauwe of bruine tinten, sommige pagina’s zijn in de komische dikke neuzenstijl getekend, die zo kenmerkend is voor Belgische en Franse humor strips. Wat de precieze reden is om steeds in wisselden stijlen te tekenen is niet duidelijk. Misschien wil Clowes je laten ervaren dat je door een andere tekenstijl een grap ook anders gaat lezen.

Clowes lijkt je in ieder geval met de verschillende stijlen in de war te willen brengen, want Wilson is wel degelijk een doorlopend verhaal. Dat verhaal begint bij de dood van de vader van de hoofdpersoon en een daarop volgende zoektocht naar eerst een oude liefde en later het kind waarvan hij nooit wist dat hij het had. In een desperate actie om een gezin te hebben neemt Wilson ex en kind mee op reis. Als resultaat wordt hij gevangen genomen als kidnapper van zijn eigen dochter. Als hij uit de gevangenis komt krijgt hij een relatie met zijn hondenbabyzitter, maar ondanks dat hij nu heeft wat hij wil, namelijk simpel huiselijk geluk, is en blijft het een knorrepot.

In zekere zin zou je Wilson een soort roadmovie kunnen noemen. Het leven van de hoofdpersoon gaat in een lijn aan je voorbij, maar van een coming-of-age verhaal is beslist geen sprake, want Wilson leert beslist niet van zijn fouten.

Alle gegevens in het verhaal maken een formule die wel enigszins relateert aan verhalen als die van Paul Auster. Toch heb ik het gevoel dat het uit elkaar trekken van de verhaaldelen, door er paginastrips van te maken een beetje een trucje is om een wat mager verhaal te camoufleren. Gaandeweg het boek wordt de wisseling van stijl ook steeds minder belangrijk. Of gaat het je minder opvallen en wil Clowes bewijzen dat vorm ondergeschikt is aan het verhaal? Hoe dan ook, Wilson is dan wel niet het beste werk in het oeuvre van Clowes, het is wel vermakelijk en een interessante casestudy van hoe je een strip interpreteert in verschillende stijlen. 

Tsjalling

Advertisements

1 Comment

Filed under Verhip een Strip

VERHIP EEN STRIP: Friesland-haters hoeven dit niet te lezen

Het zal wel in het water zitten, of misschien meer in het royale subsidieklimaat. In ieder geval verscheen en verschijnt er deze winter een opvallende hoeveelheid Friese en Friestalige strips met een historisch verhaal. Een (on?)gezonde portie chauvinisme en historisch besef bij onze westerburen zorgden voor maar liefst drie uitgaven van wisselende kwaliteit.
Als eerste verscheen een boek dat een doorn in het oog zal zijn van iedere rechtgeaarde Groninger. De F.K.P. werd gemaakt door de 15-jarige Skelte Braaksma uit het Friese Marrum. Zijn leeftijd vergoelijkt het malote chauvinisme van dit boekje een beetje.
De verhaallijn in een notendop volgens de achterkant van het boekje: de Groningers zorgen ervoor dat de Friezen in een bloedige oorlog terecht komen, in een poging om de Fryske Kommunistyske Partij te vernietigen. De kogels vliegen om de oren van hoofdpersoon Jildert en zijn vrienden in het grote gevecht dat het lot van beide provincies zal bepalen. Welke toren blijft staan, de Oldehove of d’Olle Grieze?
Je zou er om kunnen lachen als het boekje grappig bedoeld was, maar ondanks wat grapjes lijkt de toon werkelijk bloedserieus. Of ik heb het helemaal verkeerd begrepen. De auteur verliest zich daarnaast zo nu en dan in detailtekeningen van pantservoertuigen en beschrijvingen van artilleriegeschut wat de vaart een beetje uit dit 35 pagina’s lange verhaal haalt. Je kunt iemand van 15 vergeven dat hij dit maakt, maar uitgeverij Perio had wel een beetje kritischer mogen zijn op wat ze de wereld inslingeren.
Heel wat beter is dan It Segel van Wildinghe van Aart Cornellisen. In opdracht van de Gemeente Wûnseradiel, waarin onder andere Makkum ligt, maakte hij een avonturenverhaal gericht op kinderen in de basisschoolleeftijd. De gelegenheid was het opgaan van de gemeente in een nieuwe grote megagemeente.
Hoofdpersoontjes Wietse en Silke komen terecht in een wonderlijk verhaal waarin een boef in de gedaante van een herenboer een document uit de Middeleeuwen steelt en het misbruikt om de macht te grijpen in de gemeente en deze uit te roepen tot een vrijstaat. Bijzonder is dat de helden juist proberen om de gemeente weer bij Nederland te betrekken en daarvoor is de hulp van de Koningin nodig. Daar komen ze pas achter na een speurtocht door de geschiedenis van Wûnseradiel, een gemeente waar zo leren we, naast de Friese vrijheidsvechter Grutte Pier, ook kerkhervormer Menno Simons (oprichter van de Doopsgezinde Kerk) en Pim Mulier, de man die voetbal naar Nederland haalde, vandaan komen. Cornellissen weet in zijn boek geschiedenis en avontuur vrolijk te combineren in een avonturenverhaal dat prettig getekend is.
Later deze maand verschijnt dan ook nog Het tubetje van Cath, geschreven door Richard Bos, met tekeningen van  Charles Guthrie. Deze twee zijn lid van het illustere stripgezelschap Mudhoen uit Leeuwarden, vaak op de Verhip-een-strip-beurs gesignaleerd met een biertje in de hand.
Voor historische vereniging Aed Levwerd maken ze een verhaal over de moord op Jan Wielinga, die verstikt werd door zijn vrouw met behulp van een lap ammoniak, een drama dat zich afspeelt in de arme Leeuwarder Keetbuurt in de jaren 30 van de vorige eeuw. Ze gieten het verhaal in sfeervolle, blauwgetinte tekeningen, die het Leeuwarden van tachtig jaar geleden in herinnering brengen.
Je kunt vragen stellen bij al dat Friese chauvinisme, maar je vraagt je toch ook af wat Groningen nou eigenlijk doet om zijn jonge bewoners bewust te maken van haar geschiedenis. Wie een tip heeft, ik hoor het graag!

Tsjalling

2 Comments

Filed under Verhip een Strip

VERHIP EEN STRIP: Op weg naar Zoar

De verbeelding van een meisje verbeeld; De grafische roman Op weg naar Zoar – een calvinistische strip over de laatste zuil van Nederland gaat over een zondag uit het leven van Sela, het alter ego (Sela©) van beeldend kunstenaar Liesbeth Labeur(1975). Zij heeft haar eigen jeugd als inspiratiebron genomen voor dit verhaal waardoor het boek een semi-autobiografische roman genoemd kan worden.

Sela is een Zeeuws meisje van 13 uit een bevindelijk gereformeerd en groot gezin die zich van alles gaat afvragen over hun geloof. Je zou het ‘een coming of age verhaal op vroege leeftijd’ kunnen noemen. Sela heeft een broer waar ze dol op is. Maar deze broer woont al op kamers en heeft zich van het geloof afgekeerd. Later blijkt heel subtiel in het verhaal dat hij een vriendje heeft. Ze heeft een vreemde droom over hem en de reformatorische kerk die in opstand komt en op weg is naar Zoar (de stad waar Lot veilig is als God de steden Sodom en Gomorra vernietigt). Dit zet een reeks vragen en dagdromen in gang bij Sela. Hoe meer ze dagdroomt over de ‘refolutie’ hoe meer ze zich afvraagt wie er mee mag door de poorten van Zoar. Hoe kan het dat, ondanks dat ze van haar broer houdt, hij misschien niet mee mag?

Deze dagdromen doorbreken de zondagse routine in huis en de twee kerkgangen ‘sochtends en ‘savonds. Sela wordt heen en weer geslingerd tussen het luisteren naar de preek, het wegdromen en haar worsteling om de droom te duiden. In de tekeningen zwiert Sela dan ook tijdens de preek tussen de kroonluchters van de kerk. Sela dwaalt makkelijk af in haar overpeinzingen en verbeelding. Tot aan vermelding van de ‘refolutie’ in het NOS journaal aan toe. Nog mooier is dat haar tekenaar Sela©, Liesbeth Labeur, deze verbeelding van het 13jarige meisje zo fraai vormgeeft. Een paar minpuntjes zijn dat de lengte van Sela onnodig wisselt en het moelijk is om bijvoorbeeld de dominee en de vader uit elkaar te houden. De gezichten en uitdrukkingen van de mannen zijn erg hetzelfde. Maar dit wordt ruimschoots gecompenseerd door Labeurs’ sterke punten. De speelse tekeningen van het schema van opstaan voor de vroege zondagmorgen tot een overzicht van de verschillende rollen snoep voor tijdens de kerkdienst (Rang, Fruittella, Top drop, Italiano etc) houden het verhaal luchtig. Evenals de inbreng van fotorealistische schoenzolen en kranten, of archeringen in grijstint bij een paar grote tekeningen. De tekening van de normaal spreekwoordelijke mantel der liefde, die uitgeworpen wordt om eenieder die niet gelooft lankmoedigheid te tonen, die maakt indruk.

Het is een krachtig boek door de tekenstijl en sterke beeldtaal, gewoven verhaallijnen en de manier van verbeelden. Als lezer wordt je meegetrokken in de belevingswereld van Sela en leer je ongemerkt aardig wat over de gang van zaken van de bevindelijk gereformeerden. De zware taal (tale Kanaäns) uit de Statenbijbel heeft grote invloed op de gedachtegang van Sela. Haar worsteling als 13-jarige de vraagstukken te behappen, wordt ook benadrukt door het zwart-wit gebruik van Labeur. De tekeningen zijn in een hoog contrast zwart-wit, als silhouetten, aangevuld met lijnen. De gezichten van haar moeder (soms broers en zussen) en kerkgangers zijn wit, uitgespaard in het vlak. Het zouden vele gezinnen kunnen zijn waar dit boek over verhaalt. Eénmaal is het gezicht van Sela’s moeder getekend. Wanneer er gebeden wordt voor het ontbijt en het hele gezin de ogen gesloten heeft. Onder het toeziend oog van de de almachtige. Of de lezer. Dan heeft haar moeder een gezicht.

Op weg naar Zoar – een calvinistische strip over de laatste zuil van Nederland, Sela©,
Uitgeverij Prometheus, ISBN 9789044616316, €17,95

Aimée

Leave a comment

Filed under Verhip een Strip

Feestdagen

Soms zijn er boeken die je gewoon móet hebben. Maakt niet uit wat ze kosten of hoeveel moeite je moet doen om er aan te komen. Hoewel…gelukkig kreeg ik Ergens waar je niet wil zijn van de Belgische auteur Brecht Evens voor mijn verjaardag, want ik had het eerder op de Stripdagen laten liggen om budgettaire redenen. Daar had ik eerlijk gezegd toch best spijt van en ik was dan ook aangenaam verrast toen het boek bij de lokale boekenreus lag, omdat het is uitgegeven door de moeilijk verkrijgbare uitgeverij Oogachtend. Mooi voor op mijn verlanglijstje dus.

De aantrekkingskracht van het boek van Evens begint meteen met de cover. Een polonaise van feestelijk uitgedoste mensen in levendige, een beetje doorschijnende kleuren zet meteen een setting neer waarvan je je goed kan voorstellen dat je er niet zou willen zijn. Of juist wel. Wie goed kijkt ziet dat er allerlei tekst op het boek staat in zogenaamde ‘blinde foliedruk’ (ze verzinnen wat in de drukkerij), dus doorzichtige glanzende letters waarvan je alleen door de glans van de folie de woorden kunt lezen. Het zijn allemaal conversaties zoals je op een feestje hoort: “Het staat wel hard zo”, “Is ’t niet te kort? Ik zie er uit als een slet”, “Hé, mag ik z’n nummer”. De toon is gezet. Ergens waar je niet wilt zijn gaat over feesten.

In het eerste hoofdstuk is het meteen raak met een feestje waar je niet wilt zijn, als gastheer.
Het verjaardagsfeest van Gert lijkt lekkere aanloop te hebben, maar de conversatie blijkt te stokken als Robbie maar niet blijkt te komen. Hij is kennelijk de ster van ieder feest en zonder hem is er niets aan. Zo loopt Gerts feest snel ten einde en zit hij al vroeg weer alleen thuis. Hierna maken we kennis met Noemi en Julie, vriendinnen die gaan stappen. Het hele ritueel van mooi maken en twijfelen of je er al dan niet te sletterig bij loopt komt voorbij. Noemi moet verplicht de rode schoenen van Julie lenen, want “Elke keer dat ik ze heb gedragen heb ik geneukt”. Maar in de disco is Julie veel voortvarender dan Julie, die eenzaam in een hoekje staat tot ze spontaan wordt gezoend door een knappe, lange jongen. Het blijkt niemand minder te zijn dan de eerder genoemde Robbie.
Met hem wordt het inderdaad overal feest. Noemi wordt mee op sleeptouw genomen en we zien de wereld van Robbie. Iedereen vind hem een toffe peer, hij komt binnen op onbekende plekken en is overal de liefst geziene gast en als ze met hem is, is het ook feest voor Noemi. En natuurlijk wordt er geneukt, op een manier zoals ik niet eerder in een strip zag weergegeven.
Verderop in het boek zien we Gert terug. Ook hij wordt meegetroond door zijn vriend Robbie, die ondanks hun verschil in karakters – Gert is meer een binnenvetter – echte affectie voor hem lijkt te hebben. Maar ondanks alles kan Gert geen feeststemming in zichzelf oproepen.

Hoewel het in het begin wat moeilijk te doorzien is door het schakelen tussen personages, heeft Ergens waar je niet wil zijn een mooie diepgang, al is het thema ‘feesten’ op het eerste gezicht wat plat. Evens laat zien dat je voor het genieten van een feest vooral op je eigen volle overgave af moet gaan, iets wat Robbie altijd doet en waarin hij zijn vrienden mee probeert te krijgen. Een feestje moet je zelf maken, blijkt steeds maar weer. Brecht Evens giet het verhaal in een prachtige tekenstijl, waar ik meteen als een blok voor viel. Alles wordt geaquarelleerd, waardoor fijne transparante kleuren ontstaan. Nergens is een zwarte lijn te vinden, alles is organisch en vloeit. Dat past perfect bij de zwoele sfeer die in de disco hangt, maar kan ook dreigender zijn, zoals wanneer Evens het donker aanzet. Het verhaal leest als een modern sprookje, ook door een exotische feeling die Evens aan het verhaal geeft. Hij introduceert allerlei speelse en magische plekken en personen, zoals je ze in het goede nachtleven tegen kunt komen. De kleuren en het verhaal zorgen ervoor dat het hele boek vibreert. Een levendiger strip als deze zul je niet snel tegenkomen.

Tsjalling

Leave a comment

Filed under Verhip een Strip

Gevangen


Wat heeft Kroatië met Portugal te maken… In deze enerlaatste column van dit  jaar geen strip top tien van het afgelopen decennium of het jaar 2010. Tijd is relatief. Wat is het verschil tussen 10, 11 of 3 jaar om een terugblik te werpen op de ontwikkeling van strips in Nederland of goede stripboeken wereldwijd? In ‘Verhip een Strip’land volgen we onze eigen wetten om de stips en hun makers zo goed mogelijk te volgen en de pareltjes eruit te vissen. Vandaar de vraag wat Kroatië met Portugal te maken heeft.

Op het eerste gezicht hebben deze twee landen geen overeenkomsten. Het landschap? Kleding, politiek? De economische situatie zal misschien iets op elkaar lijken maar alleen al het verschil in oorlogen maken de overeenkomsten klein. Of was er een belangrijke voetbalwedstrijd tussen deze landen tijdens een WK? Nee, het is de global village die voor contacten zorgt die in de tijd vóór het wereldwijde web niet snel tot stand waren gekomen.

Igor Hofbauer (1974, Zagreb) is een striptekenaar, illustrator en drummer uit Kroatië. Deze kunstenaar is meer dan een parel. Hofbauer is een unieke geest en meester van het beeldverhaal. Dit jaar en zes jaar geleden (een kleinere expositie) werd zijn werk geëxposeerd op de Stripdagen Haarlem, zijn stripverhalen zijn in 2006 voor het eerst gepubliceerd in het boek Prison Stories uitgegeven door de Kroatische small press uitgeverij Otompotom. In januari 2009 is een derde editie van dit boek, inclusief 4 nieuwe verhalen, uitgegeven door de Portugese MMMNNNRRRG. En daar hebben we een overeenkomst tussen de twee landen: de voorkeur voor ontypbare lange namen, kijk aan.

MMMNNNRRRG is de publicatie-tak van de Portugese ChiliComCarne (CCC), een stichting of zoals ze het zelf zeggen ‘a non-lucrative young artist’s organization’  die publicaties, exposities en shows maken. Ze komen met hun undergroundwerk en muziek zowel in Texas als Stockholm, waar hun contacten hen maar brengen. Igor Hofbauer staat in bio’s altijd vermeldt als undergroundartiest . In Kroatië zelf is hij echter al geruime tijd bekend door zijn concertposters voor de Club Močvara in Zagreb. Net als Vera een club voor de (inter)nationale pop underground die een alternatief biedt voor de mainstream muziek maar meer bovengronds is dan het undergroundcircuit in kraakpanden en illegale bars. Zijn werk is wel underground te noemen vanwege zijn thema’s en die match met hun idealen heeft CCC goed door gehad.

In Prison stories creëert Hofbauers tekenkundig talent in combinatie met zijn verhaalkundige wendingen een zeer eigen en opmerkelijk resultaat in 7 verhalen. Hij mixt een jaren ‘50 oostbloksfeer met eigentijdse en futuristische elementen. Een 1+1=3 talent. Het is in zwart-wit getekend met rode accenten. Zijn vehaalwendingen zijn onverwachts door vreemde voorwerpen aangezet of ontmoetingen tussen obscure personages met kleine maar monsterlijke afwijkingen of sf-monnikgewaden. Zogenaamde Oostblokmonumenten blijken ruimtebakens, potvissen de vleesbank voor de armen, beroemde operasterren van weleer alienachtige verslinders van actuele sterren, weerhuisjes nemen onze dimensies aan met onweerstaanbare weervrouwen waar je niet meer los van komt. In sommige van de zeven verhalen komen dezelfde personages voor maar de verhalen zijn ook los te lezen. Het is een fantastisch gewoven web van intriganten, een weefsel van dromen zo lijkt het, die na het lezen in je hoofd blijven nasimmeren.

De titel van dit boek duidt op het onderliggende thema ‘gevangen zijn’. Dat dit op onvergetelijke wijze te benaderen is bewijst Igor Hofbauer. Je kan het bedenken: gevangen zitten wegens strafbare feiten, gevangen zitten in een totalitair of kapitalistisch regime, een geloofswijze, gevangen in de liefde, de zoektocht naar extase, in een sleur of de dood. Maar de manier waarop Hofbauer dit verbeeld met een continue beklemming, die hier en daar schijnbaar wordt opgelost in een bevrijding, is een mindtrip.

Het titelverhaal laat zien dat de ware bevrijding van ons kapitalistisch jukijzer voor monkeyman, een leven in een dierentuinkooi kan zijn. Wat Andy Warhol (en zijn Factory/drugsvrijhaven) hiermee te maken heeft, lijkt een metaforische visie op de wederzijdse afhankelijkheid van geld, kunst en vraag wat de daadwerklijke drijfveer van creativiteit is.

Nogmaals, het is een mindtrip, dus oordeel zelf en laat Hofbauer’s werk in je hoofd rondspoken. In Nederland is het boek helaas nog steeds niet verkrijgbaar. Op de site van Chili Com Carne bij shop kun je het bestellen en met wat verzendkosten erbij, stuurt Marcos Farrajota het op en je hebt een meesterwerk in huis.

Prison Stories – Igor Hofbauer, € 15,=, 500 copies in 120 pages b/w + red, 16,5x23cm in Renovaprint Creme 100g, Softcover 240g, isbn: 978-972-88527-6-3

-Aimee

Leave a comment

Filed under Verhip een Strip